Þóroddur Bjarnason
Akureyringar verða að hætta að líta á eigin byggð sem eitt þorpanna úti á landi og gangast við hlutverki sínu í byggðaþróun á Norðurlandi. Þetta segir Þóroddur Bjarnason, kennari við Háskólann á Akureyri og formaður Byggðastofnunar. Hann ræddi í opnum fyrirlestri í skólanum hina nýju byggðastefnu og gerði m.a. að umtalsefni hvernig miðstýrt fjárveitingarvald ríkisins í Reykjavík ýtti ósjálfrátt undir hrepparíg milli íbúa mismunandi landsbyggða. „Ef ég rek safn og fæ 500.000 kall frá ríkinu en ekki þú þá vann ég! Það er svolítið útkoman þegar skattar landsmanna eiga heima í Reykjavík en er úthlutað til annarra svæða ef menn biðja fallega. Á sama tíma fer svo yfirgnæfandi meirihluti útgjalda ríkisins til menningarmála í Reykjavík þar sem ríkið á heima.“ Þóroddur segir að ekki dugi að hver byggð bítist endalaust við aðra um fé heldur verði að hugsa á breiðari grunni. Tilhneiging sé hjá Akureyringum að líta á Akureyri sem enn eitt þorpið í stað þess að viðurkenna að hún er smáborg sem gegni lykilhlutverki fyrir 30.000 manns svæði. Að hafa slíkt hlutverk þýði tækifæri en skyldur fylgi einnig. „Starfsemi ríkisins á Norðurlandi er að verulegu leyti á Akureyri og hún gegnir mikilvægu þjónustuhlutverki fyrir svæðið allt. Það er eðlilegt að spyrja sig hver sé eiginlega byggðastefna Akureyrar?“
Hin nýja byggðastefna leggur áherslu á samspil íbúa, sveitarfélaga og ríkisvalds. Þóroddur nefndi í fyrirlestrinum sem dæmi að lengi hefði viðgengist að bregðast við áföllum byggðarlaga með því að „fínir menn“ heimsæktu byggðalög í vanda og skrifuðu svo skýrslu sem fengi að rykfalla í einhverri hillu. „Í brothættu byggðunum eru íbúarnir orðnir svo leiðir á þesskonar aðstoð að menn eru tjargaðir og fiðraðir ef þeir nefna orðið skýrsla.“
Þóroddur segir að ein leið til að nálgast byggðavanda með nýjum hætti sé að horfa á landsbyggðirnar í fleirtölu, fá alla að borðinu, bæði íbúa og sveitarfélög og spyrja hvað íbúarnir geti gert sjálfir og hjálparlaust, hvað þeir geti gert með lítilsháttar aðstoð sveitarfélags eða landshlutasamtaka og hvar ríkið verði að koma inn með fullum þunga með sértækum aðgerðum.
Byggðastofnun einbeitir sér nú sérstaklega að tilraunaverkefnum fjögurra byggða í vanda. Þar af er ein byggðin á Norðurlandi, Raufarhöfn. Þar hefur fólki fækkað um helming á tíu árum. Ekkert opinbert starf er á staðnum. Þóroddur ræddi í þessu sambandi breytingar á úthlutun byggðakvóta og hvort allir staðir sem eitt sinn byggðust á sjávarútvegi ættu að gera það í framtíðinni.
Eyjafjörður væri sem dæmi öflugt atvinnusvæði sem stæði ekki og félli með sjávarútvegi þótt greinin væri mikilvæg fyrir svæðið. Hins vegar væri vandséð hvernig byggðarlag á borð við Raufarhöfn gæti lifað á öðru en sjávarútvegi.
„Menn rífast endalaust um byggðakvóta sem byggðaaðgerð en ef lesin eru lög um stjórn fiskveiða þá er algjörlega óskiljanlegt hvaða byggðastefnu er verið að reka?“ Tók Þóroddur sem dæmi línuívilnun sem væri út frá náttúrverndarsjónarmiðum ágæt leið en einkennileg byggðaaðgerð ef sá sem hlyti slíka ívilnun væri þá skyldugur að handbeita línuna.“ Eru það störfin sem við viljum skapa?“
-BÞ
