Skapar skó af tilfinningu

Hugmyndir geta fæðst allsstaðar og fyrirvaralaust. Þess vegna gengur hún alltaf um með skyssubók og ef hún týnist fyllast vasar og töskur af litlum miðum. Halldóra Eydís Jónsdóttir skóhönnuður sækir innblásturinn þó helst í sveitina sína, Mývatnssveit. Og þótt hún hafi fetað leiðina úr sveitinni, í nám við listaháskóla í London og aftur til baka til Íslands nokkuð öruggum skrefum, þá er ekki hægt að segja að hún hafi ekki mætt ýmsum hindrunum, þar má nefna lesblindu og kvíðakast henna tengdri.

Eftir útskrift af listnámsbraut VMA hafði Halldóra ekki hugmynd hvað hún ætlaði að gera. Ekki annað en að fyrir henni lægi áframhaldandi nám og að það ætti að vera af listrænum toga. Eftir að hafa leitað fyrir sér um nokkurt skeið rakst hún á nám í skóhönnun við London College of Fashion. Þar sameinaðist áhugi hennar á listum og skótaui en Halldóra á hlýjar endurminningar af prinsessuleikjum í skóskáp ömmu sinnar. Hún var hreint ekki viss um hvað hún væri búin að koma sér út í en með mývetnskan vilja að vopni sótti hún um skólavist.

Innganga og óvænt enskupróf
Halldóra segir að þau verkefni sem hún sendi út sem hluta af umsókninni hafi að miklu leyti byggt á því sem hún vann í náminu í VMA. Hún hvetur því nemendur til að halda vel uppá verkefnin sín, bæði stór og smá. Auk þess naut hún aðstoðar fyrirtækisins Lingo sem m.a. aðstoðar fólk við umsóknir í skóla erlendis. „Inntökuskilyrði í skólann eru mjög ströng og eftir að ég hafði fengið inngöngu í var ég alsæl. Ég hélt að þar með væri þetta komið, en það var alls ekki raunin,” segir Halldóra sem, líkt og allir þeir sem sækja nám í Bretlandi og víðar þurfti að taka próf í ensku til að skólavistin gengi endanlega í gegn.

„Ég byrjaði á því að taka enskupróf hér heima. En ég er lesblind og auk þess alls ekki góð í ensku. Ég fékk því kvíðakast í miðju prófinu og skítféll auðvitað.” Halldóra lét það þó ekki aftra sér. Hún tókst á við áfallið og ákvað að halda engu að síður til London þar sem hún fór í enskunám. Það miðaði að því að hún tæki umrætt próf í lokin. „Ég hreinlega ætlaði að ná þessu í þetta sinn. Ég ferðaðist því um England og tók sama prófið á tveimur stöðum - til að vera alveg viss,” segir Halldóra sem fór í sama enskuprófið í Reading annarsvegar og Manchester hinsvegar – og náði.

Flestir nemendur lesblindir
Þetta var í síðasta sinn sem lesblindan háði Halldóru að í námi. Í London College of Fashion komst hún að því að meirihluti nemenda, eða tveir þriðju þeirra, eru lesblindir. „Þetta var mjög frelsandi,” segir Halldóra. „Það var ótrúlega gott að vera loksins í meirihluta. Það var eitthvað sem ég þekkti ekki.” Margir sem búi við lesblindu gefist upp á námi en Halldóra segist þekkja mörg dæmi um það. Lesblindu fylgi hinsvegar einnig hæfileikar sem síður séu á færi þeirra sem lesi án vandkvæða.

„Ég held að lesblindir sjái hlutina á annan hátt,” segir Halldóra. „Við eigum t.a.m. auðveldara með að sjá hluti fyrir okkur í þrívídd. Það er örugglega ein ástæða þess að við erum í meirihluta í þessum skóla.” Hún segir að lesblindir njóti mikils stuðnings innan skólans. Ekki séu skrifleg próf. Sérstök deild, með fjölda starfsfólks, sjái um að aðstoða nemendur þegar skila þurfi verkefnum sem byggi á texta. Nemendur eigi kost á upplestri á texta og þeir sem séu verst staddir njóti aðstoðar við ritun eftir munnlegri framsögn.

Mývetnsk þrjóska í miðju hruni
„Ég hef alltaf þurft að hafa mikið fyrir hlutunum vegna lesblindunnar,” segir Halldóra. „Það hjálpaði mikið í þessu námi sem var mjög strangt.” Fyrsta árið af þremur var erfitt en það var ekkert miðað við annað árið í náminu. Kennsluaðferðirnar breyttust og byggðu nú á niðurbroti og hörku í garð nemenda.

Ekki bætti úr skák að sama ár varð íslenska bankahrunið. „Þá var ekkert sérstaklega gaman að vera Íslendingur í London,” segir Halldóra sem bjó í íbúð sem, að hennar eigin sögn, var algjör rottuhola. Bókstaflega. Með rottum! „Leigan á henni rauk upp úr öllu valdi. Ekki var hægt að nálgast fjármuni þar sem íslenskir aurar höfðu verið frystir. Ég gat því ekki borgað leiguna og var á götunni.” Öll sund virtust vera að lokast og Halldóra segir að sú stund hafi runnið upp að hún hugði á heimferð og byrjaði að pakka niður. En mývetnska þrjóskan lét þá, enn og aftur, á sér kræla.

Meiri trú á sjálfa mig
Halldóra ákvað að láta mótlætið ekki stöðva sig og leigði herbergi hjá stúlku sem hún þekkti. „Ég þurfti að hugsa hlutina alveg upp á nýtt,” segir hún og bætir við að harka kennaranna í náminu hafi ekki verið til að bæta ástandið.

„Ég er, hinsvegar, ekki óvön því að umgangast fólk sem veit hvað það vill. Fyrst varð ég niðurbrotin. En svo varð ég reið,” segir Halldóra. Þegar reiðin tók völdin hafi hún farið að velta því fyrir sér hvort kennararnir hefðu yfirhöfuð alltaf rétt fyrir sér. Verk hennar höfðu fengið góða dóma ýmissa skóframleiðenda en engu að síður hlutu þau harkalega dóma frá hendi kennaranna. „Ég spurði því sjálfa mig hvort kennararnir væru einhverjir einvaldar þegar kæmi að því að dæma verkin mín,” segir Halldóra.

„Upp frá því fór ég að spá í hvað mér sjálfri fyndist um það sem ég var að gera og öðlaðist þannig mun meiri trú á sjálfa mig. Og kannski var það markmið með þessum annars harkalegu kennsluaðferðum.” Hún bætir við að margir hafi þó bugast við álagið og aðeins um þriðjungur þeirra sem hófu námið hafi lokið því. Þeir sem héldu út hafi hinsvegar orðið harðari af sér, enda ekki vanþörf á. Hjá flestum tók við starfsnám hjá fyrirtækjum og þekktum vörumerkjum, en það er ekki sældarlíf nema síður sé.

Eftir annars árs eldskírnina segir Halldóra að kennararnir hafi farið að bera meiri virðingu fyrir nemendunum. Og þrátt fyrir miklar annir hafi verið mjög gaman í skólanum. Fram að þessu hafði hún lært að smíða skó frá upphafi til enda. „Fyrsti skórinn minn var svo ljótur að ég tók ekki einu sinni mynd af honum,” segir Halldóra. „En smátt og smátt jókst færnin.”

Lét vaða strax eftir námið
Færnin jókst líka á öðrum sviðum. Halldóra lærði að nota umhverfið sem innblástur fyrir verkin og oftar en ekki var það umhverfi sveitin hennar við Mývatn. Lokaverkefnið fólst m.a. í að skoða hvernig setja ætti tískufyrirtæki á laggirnar. Við það rann upp fyrir henni ljós; þetta gæti hún vel gert sjálf. Með þá hugmynd í farteskinu sótti hún aftur til uppsprettu innblástursins.

„Þeir sem sýna dugnað fá tækifæri. Þau koma upp í hendurnar á þeim,” segir Halldóra. Námið veiti þeim sem útskrifast tækifæri til að vinna víða um heiminn. Það tækifæri segir Halldóra að margir skólafélagar hennar hafi gripið. Hún hafi hinsvegar fljótt farið að hugsa heim til Íslands.

„Þegar ég var í London hugsaði ég heim. Um náttúruna. Heitu húsin. Og góða vatnið,” segir Halldóra. „Ég lét því vaða strax eftir námið.” Hún seldi íbúðina sína, tók lán og nýtti flest þau sambönd sem hún hafði til að koma fyrstu vörulínunni sinni af stað. Og fyrir um tveimur árum varð skóhönnunarfyrirtækið „Halldóra” til.

Mannúðleg framleiðsla mikilvæg
Framleiðslan á skónum fer fram í Kína en Halldóra segist kaupa nær allt hráefnið hér á Íslandi. „Ég nota m.a. fiskroð og hesthár og það getur verið mikið streð að koma því í gegnum tollinn í Kína. Ekki er minna streð að koma vörunum í gegnum tollinn þegar hráefnið skilar sér aftur heim – sem skór,” segir Halldóra og bætir við að ferlið geti tekið á þolinmæðina. Ekkert sé þó svo slæmt að ekki megi hlæja að því eftir á.

Henni er mikið í mun að allt vinnuafl starfi við sanngjörn og mannúðleg skilyrði. „Mannúðlegar aðstæður fólks og góð meðferð dýra skiptir mig mjög miklu máli. Ég nota, til dæmis, aðeins það leður sem fellur til við matvælaframleiðslu,” segir Halldóra. „Ég er alin upp á sveitabæ og því er áherslan á náttúruna og hreinar afurðir mjög rík í mér.”

Hún segir að neytendur séu einnig mjög meðvitaðir hvaðan vörur komi og hvernig sé staðið að framleiðslu þeirra. „Ég komst fljótt að því að umhverfisvænar vörur höfðuðu mjög til fólks í London. Sem var skemmtilegt, því það þýddi að mínar pælingar varðandi framleiðslu á skónum mínum gera þá enn söluvænlegri.”

Velja þægindi umfram þokka
Halldóra segir að þægindi skipti einnig máli. Hún hafi þó komist að því við gerð lokaverkefnisins að íslenskar og enskar konur leggi upp úr mismunandi hlutum þegar þær kaupa skó. Þannig velji íslenskar konur þægindi umfram tísku en þær bresku telji mikilvægast að skórnir þeirra samræmist heitustu tískustraumunum.

Að sögn Halldóru velja konur á Íslandi, og reyndar í Skandinavíu allri, fyrst og fremst þægindi þegar þær kaupa skó. Þar á eftir skiptir efnisnotkun og hönnun máli en tískan rekur lestina. Í Bretlandi er þessu öfugt farið. Þar skiptir mestu máli að skórnir séu samkvæmt nýjustu tískustraumum, þá hönnun og efnisnotkun.

„Ég veit ekki alveg af hverju þetta er svona, en ég held að einhverja hluta vegna þá leggi breskar konur meira á sig þegar kemur að skóm, Þær nota þá líka á svolítið annan hátt,” segir Halldóra. „Á lestarstöðvunum og á göngu úti á götu má sjá þær í íþróttaskóm með hælaskóna sína í poka. Það sjáum við ekki hér á Íslandi. Hér virðast konur vilja fara í sína skó – og vera í þeim.”

Fyrir slyddu og slabb
Í nýjustu skólínu Halldóru má finna skó sem snúa að þörfum íslenskra kvenna. „Það skiptir mig miklu máli að skórnir sem ég geri séu þægilegir. Í sólana nota ég tempur efni sem man lögun iljarinnar. Ég legg líka mikið upp úr því að lögunin sé rétt og að þeir séu góðir fyrir líkamsstöðuna. Ég er sjálf með bilað bak og veit þess vegna af eigin raun hve miklu máli það skiptir,” segir Halldóra sem hefur lesið sér heilmikið til um áhrif skófatnaðar á líkamann.

„Ég er að bæta við skóm sem eru með milliháum hælum, eru hlýir, með góðum sóla og þola vel snjó slyddu og slabb.” Aðspurð hvort hún hyggist hanna línu af flatbotna skóm sem konur geti notað við öll tækifæri segir hún að slíkt sé ekki í burðarliðnum. „Það er mikil áskorun að hanna hælalausa skó. Þegar ég var í skólanum þá voru einhverjir sem reyndu það. Einhvernvegin gengur það samt ekkert sérstaklega vel,” segir Halldóra.

Hún bendir á að í flatbotna skóm verði fótlagið flatara og neitar því ekki að mögulega samræmist það heldur ekki þeirri ímynd sem fólk hefur af fótum kvenna. „Kvenlegir skór eru þó fyrst og fremst þeir skór sem konum líður vel í,” bæti Halldóra við. Hælaskór og hælaskór séu heldur ekki það sama. Fátt sé verra en að sjá konu í skóm sem hún ræður ekki við að ganga í.

En skyldi hinn mývetnski innblástur í skólínu Halldóru hafi vakið með henni löngun til að gera gúmmískó, en þeir voru löngum hluti af “einkennisbúningi” Mývetninga. „Nei, ég ætla ekki að gera gúmmískó. Ég held að markaðurinn sé ekki nægilega stór,” segir Halldóra. Fyrirspurnirnar hafi þó verið allmargar og frændur hennar í sveitinni bíði spenntir eftir túttum samkvæmt nýjustu tísku.

Hönnunin er náttúran og sveitin
Þótt mývetnskur fótabúnaður sé ekki á stefnuskrá, í bili að minnsta kosti, þá hefur náttúra svæðisins og fólkið haft djúp áhrif á Halldóru. Hún segir að hvað sjálfa sig varði þá sé hönnunin tilfinningaleg vinna. „Hún er náttúran og sveitin,” segir Halldóra sem tengir hönnun sína sterkt við endurminningar, sérstaklega um ömmu sína.

„Tilfinningalegt eðli vinnunnar er einmitt ein ástæða þess að ég valdi að setja mitt eigið vörumerki á laggirnar. Ég gat hreinlega ekki hugsað mér að vinna hjá öðrum.”

Frá hennar bæjardyrum séð er hún listakona sem skapar skó – af innri þörf.

-Arndís Bergsdóttir