Jan Dismas Zelenka (1679-1745) er tónskáld, sem ekki er ýkja kunnugt á meðal almennra unnenda klassískrar tónlistar. Þetta sætir nokkurri furðu, þar sem verk hans, þau þeirra, sem komið hafa fyrir eyru og sjónir unnenda barokktónlistar, en í þeim anda eru þau samin, eru meðal þess glæsilegasta, sem barrokið hefur upp á að bjóða, enda hafði Johann Sebastian Bach, sá höfuðsnillingur barokksins, mikið dálæti á verkum Zelenka. Reyndar er það svo, að meira að segja Bach mátti heita gleymdur að fullu um nokkrar aldir, enda fór stíll barokksins mikið úr tísku með tilkomu nýrra stefna í tónsmíðum. Það er því ekki nema eðlilegt, að verk Zelenka féllu líka í gleymsku. Í hans tilfelli kom líka það til, að þó að menn vissu af honum og þekktu nokkuð til hans og verka hans, var talið, að þau hefðu glatast sem næst öll í hinum miklu loftárásum á borgina Dresden í Norður-Þýskalandi undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar, eða í febrúar árið 1945. Sem betur fór reyndist hald manna í þessu efni ekki rétt. Handritin voru geymd utan þess svæðis, sem sprengt var og brann. Því getum við nú notið verka þessa mikla snillings og hefur fjöldi þeirra verið fluttur, tekinn upp og gefinn út aðallega á síðustu fáu ártugum. Sunnudaginn 28. Apríl (2013) gafst akureyrskum tónlistarunnendum tækifæri til þess að hlýða á eitt hinna mestu verka Zelenka, Missa Dei Patris; messu fyrir kór, einsöngvara og hljómsveit. Verkið var samið árið 1740 og er á meðal síðustu verka tónskáldsins. Það er mikið að vöxtum; tekur vel yfir klukkustund í flutningi, en það er ekkil einungis mikið að lengd, heldur miklu fremur að gerð. Í því koma fram sérkenni tónskáldsins, yfirburða vald þess á forminu, barrokinu, næmni þess á fagrar strófur, sem eru unnar af mikilli snilld, frábær og innblásinn hljómagangur og afburða vald á einkennisformi barokksins, fúgunni, þeim galdri sem hún er innan tónlistarformanna; galdri,sem hrífur og lyftir og vekur aðdáun hvers þess, sem hlustar af innileik og leyfir sér að hrífast.
Flytjendur á tónleikunum í Hamraborg Menningarhússins Hofs 28. apríl voru Kirkjukór Akureyrarkirkju, hljómsveitin Barokksmiðja Hólastiftis og einsöngvararnir Hulda Björk Garðarsdóttir, sópran, Alina Dubik, messósópran, Gunnar Guðbjörnsson, tenór, og Ágúst Ólafsson, bassi. Stjórnandi flutnings var Eyþór Ingi Jónsson, organisti og kantor Akureyrarkirkju. Það er sannarlega ekki ráðist á garðinn, þar sem hann er lægstur, að leggja í það að flytja Missa Dei Patris eftir J. D. Zelenka. Undirritaður viðurkennir, að hann kynnti sér verkið sérstaklega með því að hlust á það nokkrum sinnum allt í geng til þess að vera undirbúinn og nokkuð kvíðinn mætti hann á tónleikana. Vissulega mátti með nákvæmri hlustun finna smágalla. Fyrir kom, að tóntak var ekki alveg rétt svo sem í innkomu kvennaradda innan Credo-kaflans. Fyrir kom líka, að alt-raddir kórsins væru heldur veikar til dæmis í innkomum í fúgum og hið sama henti í tenór-röddum kórsins. Tenór-einsöngvarinn átti það til að vera heldur yfirgnæfandi í samsöng með öðrum sólóistum og sóló-bassinn varð nokkuð tónlítill á lægsta sviði, en í heildina tekið var frammistaða allra flytjenda með miklum ágætum. Blæbrigði skiluðu sér vel, hljómsveitin yfirgnæfði aldrei, styrkbreytingar voru jafnan við hæfi…. Í fáum orðum: Í þessum flutningi þessa mikla og magnaða, tilfinningaþrungna og flókna tónverks, unnu þeir tugir tónlistarmanna; söngvara og hljóðfæraleikara, afrek undir fumlausri og agaðri stjórn Eyþórs Inga Jónssonar, sem á mikið lof skilið fyrir það, að ekki einungis ráðast á garðinn, þar sem hann er hár, heldur líka komast yfir hann – og það með fullum sóma. Tónleikarnir voru lokaatriðið í tónleikaröð Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands á þessu starfsári. Að áliti undirritaðs voru þeir rúsínan í pylsuendanum og hún mikið gómsæt. Nú vefst einungis eitt fyrir. Hvernig á að „toppa“ þetta?
Haukur Ágústsson
