Björn Þorláksson
Það eru góðar fréttir fyrir jafnræðisviðleitni í byggðamálum að Ríkisútvarpið hafi ákveðið að sinna skyldum sínum með því að senda Þorgerði E. Sigurðardóttur leiklistargagnrýnanda menningarþáttarins Víðsjár á Rás eitt á frumsýningu á nýju verki eftir Hrafhildi Hagalín nk. föstudagskvöld. Óvissa var um þetta eins og Akureyri vikublað hefur fjallað um. Sumir kunna að líta svo á um smámál sé að ræða en jafnræðishlutverk Ríkisútvarpsins er óvéfengjanlegt, enda fær Rúv þriðjung skatttekna sinna frá landsbyggðinni. Það þýðir að landsbyggðin ætti að fá þriðjung alls efnis til baka fyrir peningana en vitaskuld er það hvergi nærri.
Nýja leikverkið sem LA frumsýnir á morgun ber titilinn Sek. Svo virtist sem yfirvöld almannaútvarpsins væru sek um að horfa um of á samhengi hlutanna út frá suðvesturhornssjónarmiði. Vendingin í málinu breytir og mildar dómsniðurstöðu Norðlendinga, skilorðsbindur mætti kannski segja.
Þegar allt stefndi í að atvinnuleikhúsinu á Akureyri yrði mismunað blandaði stjórnarformaður Byggðastofnunar sér í umræðuna. Hann sagði: „Það gæti verið tímabært að hætta að binda vonir við Rúv í þessu sambandi og leita frekar nýrra leiða til að styrkja staðarmiðlana til að rækta almannarýmið vítt og breitt um landið.“
Í nágrannalöndunum hafa fjölmiðlafræðingar áhyggjur af skertum fjölmiðlahlut íbúa á strjálbýlli svæðum gagnvart þéttari byggð. Sumar þjóðir hafa gengið langt í viðbragði til að styrkja staðarmiðla eins og t.d. Noregur. Aðrar þjóðir láta nýfrjálshyggjuhugmyndir ráða för og vilja afskipti ríkisins sem minnst af svona þróun.
Að hreinræktuð markaðslögmál eigi að ráða fjölmiðlun eins og öðru er varasöm hugmynd. Taumlaust markaðslýðræði getur af sér auðræði sem þýðir aukinn ójöfnuð. Fyrir íbúa landsbyggðanna virðist spurningin snúast um hvort treysta megi Rúv til að sinna frumþörfum landsbyggðanna eða hvort ríkið vilji eyrnamerkja fé til sértæks stuðnings við fjölmiðlun úti á landi. Eitt dæmi um það gætu verið styrkir til staðbundinna fjölmiðla að hætti Norðmanna.
Hér verður ekki lagt mat á hvor leiðin er betri. En veiking fjölmiðlunar úti á landi en líkleg til að veikja landsbyggðirnar. Þess vegna þarf Rúv að standa sig. Þess vegna er ekkert smámál að Víðsjá Rúv hafi fundið fé til að senda gagnrýnanda sinn norður. Leikfélag Akureyrar situr um helgina við sama borð og önnur atvinnuleikhús. Að loknum blús fær Rúv því plús. En lærdómurinn er að veita viðnám, að talsmenn stofnana og fyrirtækja berjist fyrir því að ekki halli á landsbyggðirnar. Án baráttu og viðnáms er líklegt að landsbyggðirnar verði undir. Sjónarmið fjöldans verður alltaf sjónarmið fjöldans og ekki dugir að hanga á túninu heima, opinmynntur og brosandi og dást að sniðuga fólkinu í Landanum. Sjálfsvirðing okkar kallar á meira.
Björn Þorláksson
