Íslensk heilsugæsla tekur ekki sem skyldi mið af vondu vetrarveðri og vanmetur óöryggi þess þáttar hvað varðar barnsfæðingar í dreifðum byggðum. Þetta á ekki síst við um norðurhluta landsins að mati Sigfríðar Ingu Karlsdóttur, doktorsnema og ljósmóður.
Sigfríður Inga flutti erindi um fæðingar á strjálbýlum svæðum á alþjóðlegri ráðstefnu í Háskólanum á Akureyri um helgina. Hún birti m.a. tölfræðigögn sem sýna að árið 1972 gátu konur eignast börn á 25 heilsugæslustofnunum víðs vegar um landið. Nú er búið að fækka fæðingardeildum í níu. Byggðir eins og Þingeyri, Siglufjörður, Ólafsfjörður og Vopnafjörður eru dæmi um fæðingarstaði sem glatað hafa hlutverki sínu. Ástæðan er einkum niðurskurður og hagræðing í heibrigðiskerfinu en einnig hefur verið staðhæft að þróunin hverfist um aukið öryggi.
Lítið öryggi á 160 km hraða
Sigfríður Inga setur spurningamerki við öryggið eins og málum er háttað í dag. Hún telur nokkurt óöryggi felast í því að sængurkona búsett í dreifðri byggð þurfi nú oft að ferðast um langan veg á næstu fæðingardeild. Mörg dæmi séu um að konum með hríðir sé ekið á 160 km hraða í sjúkrabíl eða björgunarsveitarbíl á hálum vegum eða í stórhríð að vetri. Mörg dæmi um að konur eignist börn sín í bílunum eða jafnvel á plani við N1 bensínstöð.
Árið 1972 var þéttriðið net staða þar sem konur gátu eignast börn. Þó var gat á Suðurlandi en það var vegna þess að lítill snjór er að jafnaði á Suðurlandi á vetrum og færð jafnan góð. Því er ekki að heilsa á Norðurlandi í meðalári. Þess vegna má álykta að þróunin hafi veikt öryggi meir á Norðurlandi en annars staðar á landinu.
Peningavaldið ráðið of miklu
Sigfríður Inga benti í fyrirlestri sínum á að fæðingarstundin sjálf hlaupi á 4 vikna tímabili á meðgöngunni. Á síðustu stigum meðgöngunnar væri líkamlegt ástand móðurinnar oft bágborið. Ekki sé hægt að réttlæta fækkun fæðingarstaða með því einu að sængurkonur hafi nógan tíma til að komast á næstu „öruggu“ stofnun þegar stóra stundin rennur uppp. Ofan á þetta bætist áhyggjur um að veður og færð kunni að setja strik í reikninginn þegar kallið kemur. „Það er ekki einfalt mál að ákveða hve mikla þjónustu hver heilbrigðisstofnun á að veita en ég tel að peningavaldið hafi ráðið of miklu um fækkun fæðingardeilda á íslenskum spítölum í dreifbýli,“ sagði ljósmóðirin.
„Mín skoðun er að þetta séu of fáir staðir núna og hreinlega í blóra við viðmið og stefnu um nauðsynlega heilbrigðisþjónustu hér á landi. Ég er ekki hér til að gagnrýna niðurskurð en ég er að benda á gallana sem fylgja þeim breytingum að gefa ekki lengur hraustum konum tækifæri á að eignast hraust börn á sínum stað. Ég þekki enga manneskju sem telur það í lagi eða bera vott um gott öryggi að ferðast í bíl á brjálaðri ferð í vondu veðri og færð, kannski með hríðir á tveggja til þriggjna mínútna fresti.“
-BÞ
