Töluvert fleiri stúlkur en drengir leituðu sér sálfræðiaðstoðar innan veggja Verkmenntaskólans á Akureyri í fyrravetur. Þetta kemur fram í ársskýrslu um sálfræðiþjónustu í Verkmenntaskólanum á Akureyri (VMA) skólaárið 2012-2013. Höfundur skýrslunnar er Hjalti Jónsson sálfræðingur en hann var í fyrra eini fastráðni sálfræðingurinn í framhaldsskóla á landinu sem sinnti nemendum og gaf kost á viðtölum. Mikil sókn var í viðtölin meðal nemenda enda er talið að ef kvíði og fleiri raskanir nema séu meðhöndluð sem fyrst megi bæta lýðheilsu ungmenna, minnka brottfall og bæta brest í samfélagsþjónustu þjóðarinnar.
Fyrri önn síðasta vetrar voru kynjahlutföll nánast jöfn þegar kom að viðtölum við sálfræðinginn. Svo fækkaði drengjum mikið hlutfallslega. Hjalti segir að gamaldags kynjahugmyndir kunni hér að eiga þátt, að strákum sé fremur ætlað að harka af sér. Strákar séu óvanari en stelpur að tjá sig um eigin vandræði, þeir eigi sem dæmi að jafnaði erfiðara með að átta sig vel á eigin tilfinningum. Þróunin í VMA sé ekki óáþekk kynjaskiptum komum á heilsugæslustöðvar en samkvæmt upplýsingum frá landlækni leita rúmlega helmingi fleiri konur en karlar sér aðstoðar á heilsugæslustöðvum.
Dreifbýlisbörn í áhættuhópi?
Önnur athyglisverð staðreynd kemur fram þegar gluggað er í skýrslu um sálfræðiþjónustu í VMA. Ungmenni sem ekki býr heima hjá sér, er töluvert líklegra til að leita til sálfræðings en börn foreldra sem búa í heimahúsi á Akureyri. Hjalti segir erfitt að alhæfa um skýringar á þessu en e.t.v. spili rask við flutninga og minna aðgengi að stuðningi foreldra brottfluttra barna inn í. Þá kunni einnig á hinn bóginn að vera skýring að foreldrar barna sem hafa flutt búferlum til Akureyrar séu meðvitaðri um hugsanlega vanlíðan barna sinna vegna flutninganna, þeir séu betur á verði og hvetji börn sín til að leita sér aðstoðar.
Þjónustan var nemendum að kostnaðarlausu. Í lok haustannar höfðu 63 nemendur komið í 152 viðtöl sem gerir 2,1 viðtöl á hvern virkan kennsludag. Meðal þeirra fóru 35 nemendur í hópmeðferðir (hugræna atferlismeðferð).
Þrjú viðtöl hvern dag
Á vorönn komu 86 nemendur í 219 viðtöl sem gerir þrjú viðtöl á hvern virkan kennsludag. Meðal þeirra fóru 37 nemendur í hópmeðferðirsem voru fjórar á vorönn. Einstaklingviðtölin hverfðust um vanlíðan af ýmsu tagi (t.d. þunglyndi, kvíðaraskanir, slæmar heimilsaðstæður, ofbeldi, áfengis- og vímuefnamisnotkun) . Oft vísaði skólasálfræðingur á viðeigandi stofnanir. Nemendur komust í samband við skólasálfræðinginn ýmist með því að námsráðgjafi vísaði nemendum áfram til skólasálfræðings, umsjónarkennarar vísuðu nemendum til skólasálfræðings, nNemendur komu að eigin frumkvæði til skólasálfræðings eða að skólastjórnendur vísuðu nemendum til skólasálfræðings
Í upphafi skólaárs 2012-2013 voru 1239 nemendur innritaðir í VMA. Af þeim voru 822 (66,3%) með lögheimili á Akureyri og nærsveitum (póstnúmer 600, 601 og 603) og 417 (33,7%) með lögheimili utan Akureyrar og nærsveitum (önnur póstnúmer). Þegar tölur um búsetu þeirra sem sóttu þjónustu skólasálfræðings VMA eru skoðaðar kemur önnur mynd í ljós. Af þeim 137 nemendum sem sóttu þjónustuna voru 77 nemendur með lögheimili á Akureyri og nærsveitum (56,2%) og 60 nemendur með lögheimili utan Akureyrar og nærsveitum (43,8%). Þessar niðurstöður sýna að 14% nemenda með lögheimili utan Akureyrar og nærsveita sóttu þjónustu skólasálfræðings en 9,4% nemenda með lögheimili á Akureyri og nærsveitum.
Flokkað eftir námsbrautum sést að þeir nemendur sem nýttu sér þjónustu skólasálfræðings VMA, koma hlutfallslega flestir af starfsbraut, almennu brautunum, viðskipta og hagfræðibraut og félagsfræðibraut.
Í samantekt skýrslunnar segir að af fjölda þeirra sem nýttu sér sálfræðiþjónustu VMA og fjölda viðtala meigi ráða að þörf fyrir slíka þjónustu sé fyrir hendi. Síst leiti nemendur sér aðstoðar sem leggi stund á iðngreinanám, sjúkraliðann og á íþróttabraut. En ýmsar ástæður geti legið að baki þessum mun. Líklegt sé að þjónustan sé síður sýnileg þeim nemendum sem leggja stund á þessar námsgreinar.
Þjónustan verði sýnilegri
„Ef sálfræðiþjónustan verður áfram við VMA er mikilvægt að hún verði sýnilegri á þeim brautum þar sem sálfræðiþjónustan er minnst nýtt. Ljóst er að sálfræðiþjónustan er meira nýtt af þeim nemendum sem hafa flutt að heiman til þess að sækja sitt nám. Þess vegna er mikilvægt að halda áfram að sinna þeim nemendum í samvinnu við foreldra þeirra ef þau eru undir lögaldri. Helsta vandamálið sem upp hefur komið í framkvæmd þjónustunnar er slæm mæting nemenda í hópmeðferðirnar. Oftast hafa um 12 nemendur hafið meðferðina en einungis tveir til þrír klárað fjóra til fimm tíma. Þessi slæma mæting leiðir til þess að meðferðin missir marks fyrir stóran hluta þess hóps sem þurfa á þjónustunni að halda,“ segir í samantekt Hjalta.
Þá kemur fram að margar umsagnir foreldra og nemenda eftir fyrsta starfsvetur skólasálfræðings VMA hafi verið mjög hvetjandi í þá átt að halda starfinu áfram. Meðal athugasemda sem bárust sálfræðingnum voru: ,,Takk æðislega fyrir samtölin í vetur, mér líður miklu betur eftir þetta allt saman og það er klárlega mikið þér að þakka”, „Mig langar að þakka þér fyrir veturinn og fyrir drenginn minn. Þú réttir hann við og nú gengur hann til móts við allt fullur af sjálfstrausti. Ég á engin orð til að lýsa því hvað okkur er létt – því ekki leit ástandið vel út í byrjun“ og „Drengurinn er búinn að ljúka sínum prófum og verkefnum með góðum einkunnum og við erum stolt af honum.“
Þyrfti að vera í öllum stærri skólum
Hjalti segir að munnlegt samkomulag hafi náðst um að hann haldi áfram störfum við skólann og kunni svo að fara að starfshlutfall hans verði hækkað úr 50% stöðu síðasta vetur. Í bígerð er að Fjölbrautaskóli Suðurlands ráða einnig sálfræðing til starfa í þágu nemenda næsta vetur. Hjalti telur að ráðuneytið ætti að íhuga fasta stöðu sálfræðings í framhaldsskólum með meira en 1000 nemendur, fremur en að fjárhagsrammi einstakra stofnana og geðþótti skólayfirvalda ráði för.
