Björn Þorláksson
Guðbjörg Hildur Kolbeins, doktor í fjölmiðlafræðum, henti um hvítasunnuhelgina sprengju inn í hefðbundna orðræðu um mikilvægi fjölmiðla í veröldinni. Hún vék sérstaklega sjónum að íslenskum fjölmiðlum og komst að þeirri niðurstöðu að markaðsvæðing fjölmiðlunar væri orðin slík að allt tal um fjórða valdið, hreinræktaðar hugsjónir blaðamanna, sannleikskröfuna umfram allt annað og auðmjúka þjónustu við almenning væri á sandi byggt.
Aðhaldshlutverk fjölmiðla, sem stundum er kallað varðhundshlutverkið, er greinarhöfundi einkum hugleikið en hún telur rúv ekki lengur sinna því hlutverki. Hvað þá aðra miðla, enda sé það svo að fæstir blaða- og fréttamenn telji það hlutverk sitt að veita stjórnvöldum og viðskiptalífinu aðhald. Fjölmiðlar séu fyrst og fremst afþreyingarveitur. Pólitísk umræða verði að finna sér annan farveg og almenningur verði sjálfur að axla ríkari ábyrgð á að afla sér upplýsinga.
„Það er kominn tími til að blaða- og fréttamenn kasti grímunum og hætti að skýla sér bak við hugtakið hlutlægni….Reyndar sýnir a.m.k. ein nýleg rannsókn að ungt fólk sækist alls ekki eftir hlutlægum fréttum. Þvert á móti; því finnst mun áhugaverðara að fylgjast með fréttamiðlum með sterkar skoðanir. Á undanförnum árum hafa því ýmsir fræðimenn lagt áherslu á að í stað hlutlægni komi gagnsæi, að lesendur viti fyrir hvað fjölmiðill standi. Skyldur blaða- og fréttamanna séu einkum við þá sem borgi þeim launin. Fyrirtæki hafi enga þörf fyrir starfsmann sem ætli sér að leika einleik og ganga gegn yfirlýstri stefnu fyrirtækisins. Hvaða efni komist í gegnum síur ritstjóra ráðist fyrst og fremst af fjárhagslegum forsendum. Í tilfelli fríblaða megi efnið ekki stuða lesendur og auglýsendur, og froðufréttum netmiðla sé ætlað að fá lesendur til að smella á hlekki til að hægt sé að selja sem flestar auglýsingar.
Akureyri vikublað fagnar útspili Guðbjargar en ekki er hægt að alhæfa um öll fríblöð að þau séu skrifuð sérstaklega til að stuða ekki og styggja aldrei auglýsendur. Mörg dæmi eru um það að efni Akureyrar vikublaðs hafi stuðað, leitt til hótana um málsókn eða kæru til siðanefndar, dæmi eru um að umfjöllun okkar hafi orðið til þess að auglýsendur rifti samningum.
Með sama hætti og Guðbjörg Hildur Kolbeins brýnir landsmenn til aukinnar sjálfstæðrar samfélagsþátttöku og gagnrýnnar hugsunar er freistandi að ljúka þessum pistli með því að brýna landsmenn til að verja þá fjölmiðla sem sannarlega þora að segja frá og leggja undir. Það er mál lesandans að fordæma tilraunir til þöggunar, hvenær sem þær eiga sér stað. Sá sem riftir auglýsingasamningi vegna réttmætrar umfjöllunar gerir tilraun til að rifta sjálfu lýðræðinu. Viljum við að auðmenn verði færir um það?
Með ritstjórakveðju
Björn Þorláksson
