Samkvæmt raforkulögum (65/2003) ber Landsneti einu fyrirtækja á Íslandi að annast flutning raforku um landið og hefur eitt heimild til að reisa ný flutningsvirki. Þannig er það á ábyrgð Landsnets að koma raforku til þeirra sem hana kaupa, hvar svo sem þeir kjósa að setja sig niður á landinu. Í ársskýrslu Landsvirkjunar frá 2012 kemur fram að 83% raforku sem þeir seldu fór til fjögurra fyrirtækja; Alcoa (39%), Rio Tinto Alcan(23%), Century Aluminium (12%) og Elkem (9%) (bls. 14). Landsvirkjun er óumdeilanlega lang stærsti aðili í orkusölu á landinu og allt sem Landsvirkjun selur ber Landsneti að flytja.
Það gefur því auga leið að hönnun og stjórnun raforkukerfis á Íslandi snýst um að geta komið orku til álvera og einnar járnblendiverksmiðju. Þegar illa árar á einum landshluta, t.d. vatnsstaða lóna lág, þá væri gott að geta flutt orku þaðan sem betur árar. Fyrir þá fjóra risa notendur sem nefndir eru að ofan er mikilvægt að geta þannig „skutlað til“ í kerfinu tugum Mega Watta, ef svo ber undir og það þurfa línur Landsnets að bera, lögum samkvæmt. Ég nefni þessa fjóra „risa“ notendur, meðan Landsnet kallar þá stórnotendur og setur þannig í flokk með öllum fyrirtækjum sem þurfa meira en 10 MW af orku. Hlutdeild risanotenda í uppsettu afli Landsvirkjunar 2012 er 1544 MW. Ég tel augljóst að þar er ólíku saman að jafna.
Eins og opinber stefna er nú um þessar mundir er ekkert sem bendir til þess að álag álvera á kerfi Landsnets fari minnkandi. Stóriðja er lausnarorð núverandi ríkisstjórnar í atvinnumálum og þannig mun álag á kerfi Landsnets aukast stórum skrefum ef af verður. Landsnet mun þurfa að bregðast við og reisa háspennulínur sem þetta þola. Þannig birtast þær svo í okkar bakgarði. Þannig legg ég til að umræða um háspennulínur, jarðstrengi og sjónmengun taki einnig mið af markmiðum þessara línulagna. Með Blöndulínu 3 erum við í raun leggja til áfanga í að tryggja Reyðaráli orku. Ef háspennutenging næst suður með t.d. háspennulínu yfir Sprengisand, þá eru virkjanir norðanlands komnar í samband við hina risana þrjá sem eru á suðvestur horninu og verða kannski fjórir.
Ég bið landeigendur og sveitarstjórnarfólk að hugleiða þetta þegar mál línulagna um svæðið eru rædd. Viltu Blöndulínu 3 vegna Reyðaráls, eða jafnvel álvera á SV horninu? Það má vel vera að svo sé og þá skulum við ræða málin þannig. Ég er hinsvegar þeirrar skoðunar að galin atvinnustefna sé að færa mikilvægustu innviði þessa lands frá þeim sem í því búa.
Edward H. Huijbens
Höfundur er fulltrúi VG í stjórn Norðurorku, í skiplagsnefnd Akureyrabæjar og situr fyrir hönd bæjarins í svæðisskipulagsnefnd Eyjafjarðar.
