Þegar úrskurðað er um varanlegt fóstur barna sem tekin eru frá foreldrum sínum vegna ýmissa mála leggja starfsmenn barnaverndar viðkomandi sveitarfélags fram tillögu þess efnis til barnaverndarnefndar, sem er sjálfstæður úrskurðaraðili. Þá er boðað til fundar barnaverndarnefndar þar sem starfsmaður barnaverndar kynnir málavexti fyrir nefndarmönnum. Aðili er boðaður á fund nefndarinnar og fær að koma að athugsemdum. Barnaverndarnefnd tekur síðan ákvörðun um framhaldið.
Andrés Már Magnússon, lögmaður sem annaðist mál móður sem fjallað var um í síðasta tölublaði segir að þetta sé ekki hnökralaust fyrirkomulag. „Gallinn við þetta er að tillagan er sett fram af starfsmönnum sem eru ekki sérfræðingar í slíkum málum. Fái foreldri ekki aðstoð sérfræðings, t.d. lögmanns, nær viðkomandi oft ekki að forma athugasemdir sínar nógu vel og þá getur umfjöllunin orðið einhliða og meiri hætta á að ekki sé gætt réttrar málsmeðferðar, s.s. að rannsóknarskyldan sé uppfyllt,“ segir Andrés.
Hann bætir við að auka þurfi formfestu og samræma verkferla á landsvísu. Gríðarlega mikilvægt sé að kynna aðilum þann rétt sinn að fá aðstoð lögmanns, oft á kostnað barnaverndarnefndar.
Mörg dæmi um styrki
Dögg Káradóttir, félagsmálastjóri Norðurþings, segist ekki geta rætt um einstök mál vegna trúnaðarskyldu. Spurð um jafnræðisreglu segir hún að almennt gildi að allir skjólstæðingar barnaverndar fái öll gögn í hendur áður en málið fer fyrir nefnd. Skjólstæðingum sé leiðbeint og bent á að fá sér lögfræðing. „Þeim er einnig bent á að þeir geti sótt um styrk til að greiða kostnaðinn eða hluta hans þ.e. ef fjárhagur þeirra er bágborinn, öryrkjar, lágtekjufólk, atvinnulausir svo dæmi séu tekin.“
Dögg segir reynt að tryggja að allir hafi fjárhagslegt bolmagn til að leita sér lögmannsaðstoðar. Styrkur til greiðslu lögfræðikostnaðar í Norðurþingi sé frá kr. 100.000, upphæðin fari eftir umfangi málsins, barnafjölda og fleira. Lögfræðingar sem vinni í barnaverndarmálum fyrir foreldra, þurfi að skila til nefndarinnar umboði þar sem það kemur fram að þeir séu að vinna fyrir foreldra í viðkomandi máli, því þeim séu send öll gögn sem málið byggir á hafi foreldrarnir ekki gert það. Þá sé alltaf farið yfir það hvort viðkomandi foreldri eigi rétt á fjárhagsstyrk og hversu háum. Í andmælareglu segi að aðilar barnaverndarmáls skuli eiga þess kost að tjá sig munnlega eða skriflega, þar með talið með aðstoð lögmanns, um efni máls og annað sem lýtur að málsmeðferðinni áður en barnaverndarnefnd kveður upp úrskurð.
Af framburði konunnar mátti skilja að hún liti svo á sem hún hefði misst forræði yfir tveimur börnum sinna ef hún hefði ekki fengið stuðning frá Aflinu og lögfræðing á vegum samtakanna sem annaðist mál konunnar án þess að hún þyrfti að greiða fyrir. Ein af ástæðum þess að fyrra mati barnaverndaryfirvalda um fóstur tveggja barna konunnar var snúið, var að fallist var á að konan hefði ekki verið í góðu ástandi á þeim tíma sem matið fór fram.
