Alveg er hún merkileg þessi umræða um Reykjavíkurflugvöll að því leyti hvernig tekst alltaf að afvegaleiða hana þannig að hún snúist um tilfinningar og aukaatriði. Það er ótrúlegt að um 60 þúsund manns skrifi undir óbreytt ástand í þessum málum. Það verður ekki skilið öðruvísi en hjarðhegðun hræddrar þjóðar. Lítum á nokkrar staðreyndir.
Notendur
Helstu notendur flugvallarins eru flugfélög með farþega, sjúkraflug, kennsluflug og einkaflug.
Farþegum í innanlandsflugi fækkar ár frá ári, flestir notendur þjónustunnar eru íbúar landsbyggðarinnar, sem aukinheldur fækkar jafnt og þétt. Langflestir notendurnir greiða ekki sjálfir fyrir miðann, annað hvort er hann greiddur af fyrirtækjum, ríkinu eða foreldrum. Flestir eru í einkaerindum, af heislufarsástæðum eða vegna menntunnar/kennslu, nokkrir í viðskiptaerindum eða á vegum opinberra stofnana. Ekki dugir að vera bíllaus í bílaborginni Reykjavík og örfáir fljúga suður og leiga sér bíl á meðan á dvöl stendur, þeir sem eiga erindi einhverja daga, aka í borgina. Ælta má að flestir sem fjúga innanlands og greiða miða sína sjálfir séu á leið til útlanda og annað hvort leigi bíl til að komast til Keflavíkur eða fái vini og vandamenn til að aka sér. Þjónustan er mjög sjálfhverf, ósýnileg á alþjóðlegum markaði og virðist snúast um allt annað en að uppfylla þarfir markaðarins. Ætla má að þetta sé dýrasta innanlandsflug í heimi og það tengist nánast ekki öðrum almennings-samgöngumiðlum en leigubílum og bílaleigum. Þjónustan eins og hún er rekin núna getur ekki vaxið og mun leggjast af á næsta áratug eða svo. Tvennt getur komið henni til bjargar, ríkisstuðningur eða fjölgun farþega. Ríkisstuðningurinn mun ekki koma og farþegum verður aðeins fjölgað með því að opna fyrir alþjóðamarkaðinn með opinni tengingu við alþjóðaflugið í Keflavík.
Það er flogið sjúkraflug fyrir um hálfan milljarð á ári, það má alveg velta fyrir sér hvort það sé skynsamleg meðferð fjármuna. Vissulega þarf stundum að fljúga með veika og slasaða einstaklinga, en sú starfsemi er ekki yfir gagnrýni hafin. Það má gera margt í innviðum heilbrigðiskerfisins fyrir hálfan milljarð ár hvert. Sjúkraflug er flogið með þeim rökum að allir landsmenn eigi að hafa greiðan aðgang að Landsspítalanum. Er það svo? Það segir sig sjálft að það er alls ekki svo. Það þarf ekkert að kafa djúpt í þetta en nefna má svæðið austan Víkurskarðs í vetrarveðrum og ófærð. Það má til sanns vegar færa að leiðin að sjúkraflugsþjónustunni sé nógu löng við upphaf þess svo ekki sé verið að flækja það meira á komustað, þess vegna þurfi að lenda við sjúkrahússdyrnar. Það má líka velta fyrir sér hvort ekki sé athugandi að hafa bráðamóttöku fyrir landið allt í Keflavík? Það er jú bara 20 mín akstur frá Reykjavík og það getur ekki verið neitt lögmál að bráðamóttakan eigi að vera þar. Er ekki best að hún sé þar sem hún þjónar best hlutverki sínu við viðskiptavinina? Þegar við veljum okkur samastað til búsetu verðum við að vera tilbúin að taka þá áhættu sem því fylgir, hvort sem er í sveit eða borg. Það þarf að búa fjórðungssjúkrahúsin þannig að þau geti sinnt hlutverki sínu, þar eru miklar fjárfestingar sem á að nýta íbúunum til hagsbóta, velsældar og lífsgæða. Manna þau af sérhæfðu fólki og fjárfesta í viðeigandi tækjabúnaði. Annars er ekkert gagn í þeim og eins gott að breyta þeim í öldrunarstofnanir strax. Sé ætlunin að halda landinu í byggð getur þetta ekki orðið öðruvísi. Nema það sé ætlunin að flytja alla landsbyggðina í nýju íbúðirnar í Vatnsmýrinni? Langar okkur til þess svona innst inni?
Um kennsluflug og einkaflug ætla ég að spara spekina, mér rennur í grun að slík starfsemi standi ekki undir nokkrum flugvelli og verði alltaf afleiða í viðskiptalegri kjarnastarfsemi flugvalla.
Tækifæri
Það er með nokkrum ólíkindum hvernig sveitarstjórnaryfirvöld á Suðunesjum umgangast flugvöllinn á Miðnesheiði. Hann er sennilega stærsta og merkilegasta atvinnutækifæri á öllu svæðinu og engu líkara en hann sé þar öllum til óþurftar. Á vallarsvæðinu er fyrst núna árið 2013 nýbúið að opna lítið hótel við flugstöðina, engin eldsneytissala fyrir bíla er fyrr en inni í bæ í Keflavík eða Narðvík og mér skilst að langflestir starfsmenn flugvallarins eigi heima á höfuðborgarsvæðinu. Svo er keppst við að koma farþegum flugstöðvarinnar sem fyrst til Reykjavíkur með rútum, en eru allir að fara þangað? Af hverju er enginn að keppast við að koma farþegunum annað? Hvar eru rútuferðirnar á Suður- og Vesturland og hvar er tengiflugið til Ísafjarðar, Akureyrar og Egilsstaða? Af hverju er ekkert af þessum stóru hótelverkefnum sem fyrirhuguð eru í Reykjavík á Keflavíkurflugvelli? Allir almennilegir alþjóðaflugvellir hafa góð hótel í göngufæri við flugstöð, helst innangengt.
Við skulum ekki gleyma því að langflestir erlendir ferðamenn er hingað koma, en þeir halda jú öllu kerfinu uppi, eru komnir hingað til að njóta íslenskrar náttúru. Hana finna þeir ekki inni í Reykjavík, þannig að líklegt er að a.m.k. 30% þeirra myndu grípa fegins hendi tækifæri til að komast með einfaldari hætti á áfangastað en raun ber vitni. Það er auðvitað alveg út í bláinn að flestir erlendir gestir séu nánast neyddir til að eyða a.m.k einni nótt í höfuðborginni. Það er samkeppnishamlandi og íþyngjandi fyrir markaðinn.
Niðurstaða
Nú er tímabært að grafa stríðsöxina um flugvöllinn og fara að hugsa málið til framtíðar með hag allra landsmanna að leiðarljósi. Sé vilji til að halda landinu í byggð er brýn nauðsyn á því að loka Reykjavíkurflugvelli sem allra fyrst, hann er samkeppnishamlandi gildra sem heldur landsbyggðinni í einangrun og skemmir fyrir eðlilegri uppbyggingu heilbrigðiskerfisins út um land. Með því að flug innanlands tengist alþjóðfluginu bæði gegnum alþjóðleg sölukerfi og ekki síst í sömu flugstöðinni, innan Schengen, margfaldast eftirspurn eftir ferðamannaþjónustu um allt land, það styrkir byggðirnar, eflir atvinnu og eykur fjárfestingu. Það er auk þess eina leiðin til þess að innanlandsflug verði á Íslandi í náinni framtíð. Með því að styrkja heilbrigðisstofnanir út um land eflist byggðin, þekkingarstigið hækkar, fasteignaverð hækkar og lífsgæðin aukast, með öllum þeim margfeldisáhrifum er því fylgja.
Þá verður ekki þörf fyrir allar íbúðirnar sem ætlunin er að byggja á höfuðborgarsvæðinu, því fólkið vill heldur lífsgæðin í heimabyggð. Þá verður hægt að friða Vatnsmýrina og gera þar griðland fyrir fugl og fisk, fórgoða, himbrima, bleikju og urriða, jafnvel kúluskít ef vel tekst til. Hávellan mun svo sjá um að vagga höfuðborgarbúum í svefn á björtum vornóttum.
Höfundur hefur verið stjórnandi í gisti- og veitingarekstri í póstnúmeri 660 í 20 ár.
Pétur Snæbjörnsson
