Það er tiltölulega nýlegt í sögu mannsins að einstaklingar telja sig geta slegið eign sinni á það sem fyrir þeim verður. Með skrifuðum samningum varð mögulegt að láta einkaeignarrétt ganga mann fram af manni. Þannig getur landskiki sem einhver sló eign sinni á með samning við granna sína fyrir um 800 árum, nú verið undirstaða auðæfa einhvers markgreifa eða hertoga í Bretlandi. Sá hinn sami er oft þannig að taka sér rentu af fasteignagjöldum stórborgar sem byggst hefur á skikanum. Það að tryggja sér rétt til að yrkja landskika þarf hins vegar ekki að fela í sér eignarhald á viðkomandi landi. Það er óneitanlega sérstök tilhugsun að ímynda sér að með hugviti nær maður að stilla saman strengi náttúru þannig að úr verði matur eða önnur gæði, en þá um leið er maður orðin eigandi landsins sem er forsenda þeirra gæða.
Engu að síður hefur hugmyndin um einkaeign átt hug fólks og notið mikillar hylli um heim allann. Hún birtist okkur t.d. í því að fyrirtæki í heilbrigðisgreinum vilja eigna sér genamengi mannsins, fyrirtæki í matvælaframleiðslu eigna sér tegundir dýra og jurta, fyrirtæki í virkjun auðlinda vilja eigna sér vatnið og fyrirtæki í sjávarútvegi eigna sér fiskinn í sjónum. Okkur er ætlað að trúa því að það sé öllum fyrir bestu að þessi fyrirtæki haldi á þessum eignarétti þar sem þá verði auður til sem þau muni væntanlega beina í samfélagið, að sjálfsögðu á eigin forsendum og án alls aðhalds frá einhverjum hópi sem heitir kjósendur.
Saga lýðræðis á Vesturlöndum má með einföldum hætti segja að sé saga togstreitu milli þeirra sem trúa því að auðlindum og landi sé best fyrir komið í einkaeign og hinna sem segja að það sem jörðin gefur eigi ævinlega að vera sameign okkar, þó vissulega geti menn öðlast rétt til að nýta, sérstaklega ef hugvit þeirra er sannarlega meira en annarra. Togstreitan er mikil. Þannig börðust t.d. íhaldsflokkar í Evrópu gegn kosningarétti kvenna, þar sem þeir töldu að með því að hleypa þessum eignarlausa hópi að kjörborðinu mundi krafan um sameign verða háværari. Með nákvæmlega sama hætti berjast íhaldsflokkarnir tveir hér á landi eins og ljón gegn hugmyndum um þjóðareign á auðlindum. Ástæðan er einföld. Viðurkenning á slíku hugtaki í stjórnarskrá, mun grafa undan þeirri hugmynd að auðlindir geti verið í einkaeign.
Það er okkar – fólksins í landinu – að standa vörð um það sem við eigum saman og fara að efast um að einkaeignarréttur eigi alltaf og allstaðar rétt á sér. Ef við leyfum okkur það, þá búum við til tækifæri fyrir alla, um alla framtíð og það er þannig sem samfélagskakan okkar vex. Vinstri græn hafa alltaf barist fyrir sameign íslensku þjóðarinnar á auðlindum sínum.
Edward H. Huijbens
Höfundur skipar 3. sæti Vinstri grænna í NA kjördæmi
