Arnar Már Arngrímsson
Það er staðföst trú mín að börn eigi ekki að hafa takmarkalausan aðgang að tölvu (flest af því sem ég segi gildir að sjálfsögðu líka um sjónvarp og snjallsíma). Krakkar hafi annað og mikilvægara við tíma sinn að gera. Topp tíu listi yfir það sem börnin þín ættu að gera áður en kemur að daglegu (d)rápi í tölvunni.
- Vertu úti. Það er gott.
- Lestu allt sem að kjafti kemur.
- Heimsæktu ömmu þína og biddu hana að kenna þér að baka pönnukökur.
- Skrifaðu sögu og gefðu pabba þínum í afmælisgjöf.
- Safnaðu krökkunum í hverfinu saman og farið í fótbolta.
- Lærðu heima og njóttu þess.
- Skúraðu, settu í þvottavél; foreldrar þínir eru ekki þjónustufólk.
- Safnaðu uppáhaldslögunum þínum á geisladisk og gefðu mömmu þinni.
- Bjóddu 10 vinum þínum í bíó heima; fáðu mömmu og pabba til að poppa.
- Taktu fram trivial pursuit, tafl, spilastokk eða leggðu kapal.
Tölvur eru annars dásamlegar. Þar má rýna í gömul Njáluhandrit, horfa á Charlie Chaplin á youtube og lesa Baggalútinn sinn. Þú getur lært japönsku, badminton og útsaum. Fyrir flesta krakka (og fullorðna reyndar líka) er netið hins vegar kexskápur fullur af oreokexi, hob-nobs, homeblesti, ískexi, nutella og rískubbum. Menn sækja víst lítið í hnetur, lýsi og sellerí.
Við kennarar sjáum afleiðingarnar af hömlulausu kexáti síðustu 10-15 ára. Í framhaldsskólum fjölgar þeim stöðugt sem eiga í erfiðleikum með lestur. Hér er ég ekki að tala um þá sem glíma við lesblindu og annað slíkt. Nei, þetta eru krakkarnir sem hafa nánast ekkert lesið og eru hæglæsir af æfingaleysi einu saman. Þetta er ekki bara tæknilegt vandamál. Margir af þessum krökkum er fá-vísir. Ekki misskilja mig, þetta eru greindir krakkar en í suma vantar blaðsíður og fleiri fleiri kafla í bókinni sem kalla mætti Menningarlæsi. Þetta að vita að Halldór Laxness fékk Nóbelinn 1955, og að Vigdís Finnbogadóttir tók við af Kristjáni Eldjárn og að maður eigi að þakka fyrir matinn.
Sonur minn fer í 4.bekk á næsta ári og þá byrjar ballið. Ekki veit ég hvað veldur því að foreldrar senda börnin sín ekki í vistun þegar þau eru komin í fjórða bekk. Kannski er það stemningin í barnahópnum, kannski snýst þetta um peninga. Mér leiðist allavega sú tilhugsun að vita af 2-4 vinum vafrandi á milli húsa. „Hér kemst maður í kexskápinn, hér kemst maður auðveldlega í tölvu, hér getur maður horft á sjónvarpið“. Það má alltaf finna smugu. Vill einhver segja mér af hverju börn á aldrinum 9-16 eru ekki í skólanum frá 8-4 við nám, leik og íþróttir?
Á síðustu árum hef ég hitt töluvert af foreldrum sem sjá eftir því að hafa ekki gripið í taumana er kom að tölvunotkun barns og síðar unglings. Skoðum þetta aðeins. Það getur verið ansi þægilegt að planta krakkanum niður fyrir framan tölvu og sjónvarp þar sem hann hefur ofan af fyrir sér. En þetta færðu í bakið áður en langt um líður.
Tölvan kennir manni ekki það sem skiptir mestu máli:
- Samskipti
- Frumkvæði
- Íslenska (málvitund)
- Samlíðan
- Skynsemi
Nú koma eflaust mörg ykkar af fjöllum og ég heyri mótbárur sumra félaga minna sem benda mér á allt hið dásamlega sem netið hefur upp á að bjóða. Þið vitið: selleríið, hneturnar og það en flestir vita að tölvunotkun barna og unglinga snýst að mestu um afþreyingu og samskipti við jafnaldra.
Maður vaknar ekki upp 18 ára gamall með heilbrigða skynsemi, sterka málvitund, slatta af réttlætiskennd. Þetta lærist með reynslu, samskiptum við fjölbreyttan hóp fólks á ýmsum aldri, lestri bóka (hér á ég við texta á hvaða formi sem er).
Mig langaði að skrifa þessa grein til að vara ykkur við – til að geta sagt: „Ég sagði ykkur það. Því þið megið vita að kálfar launa aldrei ofeldið og þegar börnin standa sveitt upp frá tölvunum um tvítugt og fara að skynja að eitthvað vantar – hverjir verða þá rukkaðir? „Af hverju ólstu mig ekki betur upp“? Ha?
Arnar Már Arngrímsson kennari við MA
