Pálína Guðmundsdóttir
Í Sjónlistamiðstöðinni á Akureyri stendur nú yfir sýningin Syntagma í Listasafninu. Sýningin opnaði 18. maí og henni lýkur 8. júlí. Sýningin skiptist í tvennt, annars vegar aðskilin sýning Spánverjans Santiago Sierra, sem að ekki er getið í formlegri kynningu safnsins að ósk listamannsins, og hins vegar er sýning þriggja íslenskra listarmanna. Sýnendurnir eru þrjár kynslóðir femínista, þær Hildur Hákonardóttir, Ósk Vilhjálmsdóttir og Steinunn Gunnlaugsdóttir, sem ber listamannsnafnið Súrkúla Aragrúadóttir.
Safnfræðsla fyrir almenning
Þessi umfjöllun er liður í safnfræðslu fyrir almenning þar sem undirrituð er safnkennari við Sjónlistamiðstöðina. Ekki er því hér um hefðbundna listgagnrýni að ræða þar sem þá eru teknir fyrir ýmsir þættir sem snúa að sýningarstofnunum auk viðkomandi listsýninga. Hefðbundnir listgagnrýnendur fara oftast ekki nema einu sinni á þá sýningu sem þeir fjalla um. Undirrituð er aftur á móti nánast daglega í sýningarrýmunum og í meira eða minna stöðugu sambandi við áhorfendurna. Hér verður fyrst og fremst vikið að því sem uppúr stendur í listumræðunni í Sjónlistamiðstöðinni. Á heimasíðu Sjónlistamiðstöðvarinnar er að finna greinargóða lýsingu á verkum Sierra, en hann sýnir sex verk í Vestursalnum. Titill sýningarinnar Syntagma er útskýrður og fjallað um hugmyndir íslensku listamannanna að verkum þeim sem á sýningunni eru. Hér verður ekki endurtekið það sem þar er skrifað, en lesendum bent á að lesa það til að fá ítarlegri útskýringar.
Andsvar við verkum Santiago Sierra
Samvinna listamannanna að sýningunni fór fram í opinni umræðu á netinu, þar sem starfsmönnum Sjónlistamiðstöðvarinnar gafst kostur á að fylgjast með. Það var spennandi og nýstárlegt, en íslensku konurnar búa allar á mismunandi stöðum, sú yngsta erlendis, og höfðu þær því ekki tök á því að hittast og ráða ráðum sínum. Þær áttu að koma með sameiginlegt andsvar við sýningu Sierra og tókst það sérlega vel. Þær fjalla allar um náttúruna og samfélagið og hið innra skipulag afmarkaðra þátta þess. Enginn-Sko Sérstakur, sem er sýningarstjórinn, kom einnig við sögu á opnun og sýndi Málið sem ekki hefur verið sýnt eftir þann dag, en minningin um það lifir á kynningarplakati Sjónlistamiðstöðvarinnar. Málið er sannarlega pólitískt og fjallar um skipulag samfélagsins ekki síður en verk allra hinna listamannanna.
Syndaaflausn
Strax við inngang safnsins byrjar sýning Súrkúlu, inngangurinn í sýningarrýmin er teptur með tveimur rúmdýnum sem á hvíla skítug lök og á þeim áletrun: Áhugasamir hafi samband í síma 8945336. Áhorfandinn skáskýtur sér inn í gegnum dýnurnar og kemur þá í Miðsal Listasafnsins, þar sem Súrkúla hefur verk sín. Það sem strax fangar augað eru hinar ægifögru ljósmyndir af höndum, ýmist með eða án sápufroðu. Birtan í þeim og tilfinningin öll minnir á suðræn lönd (og jafnvel trúarbrögð þeirra), þar sem myndlistarmaðurinn býr, og einhver hlýja, kraftur og bjartsýni fylgir þessum verkum. Önnur verk í salnum eru tengd þessum líknandi höndum, en jafnframt synd og syndaaflausn svo vitnað sé í kristna trú. Áhrifamikið myndband sýnir auglýsingu sem tengist textanum á dýnunum sem birtist í fjölmiðlum og allir sem vildu gátu svarað ef þeir höfðu á einhvern hátt fengið greitt fyrir kynmök. Þeir sem svöruðu gátu þá mætt og látið þvo af sér syndina. Myndbandið sýnir þann þvott. Baðvatninu var svo komið fyrir í krukku sem er hluti skúlptúrs af kvenmanni með fegurðardrottningarborða yfir sig og sem á stendur Kona ársins. Af þessum skúlptúr ber óljósan og óhuggulegan skugga. Einnig eru þarna ljósmyndir af leiði Geira heitins á Goldfinger, en baðvatnið var sett að hluta til á leiði hans. Á veggnum við hlið myndanna eru för eftir kossa rauðra vara og vísa þær í það hvað fram fór á Goldfinger. Uppblásnir gúmmíhanskar á veggjunum og sápustandar bæta engu við sýninguna, nema síður sé.
Ógnvekjandi fegurð
Myndband Súrkúlu er bæði fagurt og ógnvekjandi og vekur öllu jafna sterk viðbrögð og tilfinningar hjá þeim sem gefa sér tíma til að skoða það og setja sig inn í umfjöllunarefnið. Í horni nálægt Austursalnum hefur hún græjur á gólfinu með vatnshljóðum og hávaða frá skrúbbi “syndugra” líkama. Þetta hljóðverk rennur á athyglisverðan hátt saman við hljóðin úr nútíma tækni samfélagins í verkum Óskar – kynlífsiðnaður, matvælaiðnaður, olíuiðnaður. Klámfengnar ljósmyndir Óskar, af manni að drekka vökva eigin lims, fara inn í sal Súrkúlu og veldur frekari samruna verkanna merkingarlega og sjónrænt. Ósk sýnir tvö áhrifarík myndbönd, annars vegar af hátæknivæddu fjósi og hins vegar af bensín- leiðslum og dælum. Lífæðar samfélagsins, maturinn og eldsneytið.
Lífæðar samfélagsins
Ósk sýnir áhorfandanum samfélagið á þann hátt sem stingur í stúf við rómantískar hugmyndir margra um hamingjusamar kýr úti í haga með sæta kálfa á spena og hins vegar drauminn um hin þægilegu farartæki sem færa menn auðveldlega á milli staða, auk þess að vera statustákn. Daglega er áhorfandinn sem minnst að velta fyrir sér samfélagslegum burðarstólpum matvæla- og olíuiðnaðarins og fórnarkostnaði þessa. Þar mætast hugmyndir Óskar og Sierra sem varpa fram þeirri spurningu hvort við eigum nokkuð að vera að hafa áhyggjur af hlutum eða þjónustu sem við borgum fyrir, hvort einhver ástæða sé til þess – er ekki nóg að bara borga? Siðferðislegar spurningar eiga ekki endilega heima í neyslusamfélagi kapítalismans, þar sem gróðinn er boðorð númer eitt og markaðsverðið ræðst af hæsta mögulega verði sem fæst fyrir vöruna. Þessi hugsun og okkar siðferðisvitund er inntakið í verkum Sierra.
Siðferðilegar spurningar
Ósk nær sömu tilfinningu og Sierra með verkum sínum, nefnilega þeirri að vekja naprar tilfinningar og spurningar hjá áhorfandanum og fá þá, sem það vilja, til að hugsa. Svörin og lausnirnar á vandamálum nútímans finnur maður helst í verkum Hildar Hákonardóttur, á þessari sýningu sem leiðir okkur inn í heim plantna, og við fræðumst um margbrotið kerfi jurtanna og fyllumst bjartsýni á, að við getum ef við viljum, haft einhver áhrif á gang samfélagins með jarðtengingu og virðingu fyrir því sem á jörðinni vex og er í raun undirstaða lífsins.
Framtíðarvon
Hildur teiknar upp blöð og plöntur á fjölbreyttan hátt og lætur fylgja með fræðitexta. Verkin hennar eru fjölbreytt, fögur, full af lífi og kærleika. Þegar maður hefur farið á milli salanna og séð heimshryggðina þar, eins og hún er kerfisbundið uppbyggð (mansal, mengandi iðnaður sem enginn vill eða getur verið án í dag), þá er það hvíld og vekur bjartsýni að hverfa í heim plantna Hildar og þær kveðja mann í stigaganginum rétt áður en byggingin er kvödd.
Verk íslenku myndlistarmannanna eru áhrifarík og sterk heild sem er gott mótvægi eða andsvar við verkum Sierra. Verk hans er auðvelt að sjá sem eitthvað erlent og framandi og langt frá staðbundnum veruleika okkar hér á landi, á meðan íslensku myndlistarmennirnir fjalla um okkar nærumhverfi, náttúruna, vændið og iðnaðinn. Sýningin hefur verið mjög vel sótt og fjöldi ferðamanna af margvíslegu þjóðerni hefur staldrað hér við löngum stundum fyrir utan heimamenn. Hluti áhorfendanna segjast þó ekki hefðu getað skilið eða tekið til sín sýninguna fullkomlega án leiðsagnar. Nánar er hægt að fræðast um sýninguna í Sjónpípunni á heimasíðu Sjónlistamiðstöðvarinnar.
Pálína Guðmundsdóttir
