Arndís Bergsdóttir
Á þjóðhátíðardaginn gengu ótal ungmenni, glöð og frjáls, inn í Íþróttahöllina þar sem að þau settu upp hvíta kolla. Full eftirvæntingar. Full af knýjandi þrá til að hlaupa út í lífið. Foreldrar og aðstandendur sátu úti í sal. Stolt af sínu fólki. Klöppuðu sér á bakið fyrir vel unnin störf sem uppalendur og leiðsögufólk. En voru líka hugsi yfir því hvort sú veröld sem þau hefðu skapað þessu unga þróttmikla fólki væri heimur mennsku.
Heimur sem stýrist ekki af valdatafli og spuna. Heimur þar sem að þekking er notuð til framþróunar og mannúðar en ekki sem valdatæki. Því þekking er vald og þeim sem yfir henni búa er í lófa lagið að nýta hana til góðra verka eða til þess að ná fram sínum eigin hagsmunum. Jafnvel til þess að ná fram hinu síðarnefnda undir yfirskini mannúðar og almannahagsmuna. Það að hafa áhrif á það sem að aðrir gera virðist flókið að útskýra en er í raun sáraeinfalt; segjum að ég ætli að fara í fjallgöngu með fjölskylduna, en þau vilja frekar fara í sund. Þetta var ekki alveg það sem ég hafði hugsað mér. Að ná toppi fjallsins hefur verið markmið mitt lengi og þetta er einmitt rétti dagurinn. Aðrir í fjölskyldunni eru mér ekki sammála og segja að sundferðir séu miklu betri heilsubót og mun skemmtilegri en fjallganga. Ég læt hinsvegar ekki segjast og vitna í allskyns upplýsingar sem mér hafa áskotnast um drukknanir í sundlaugum og skaðsemi klór. Segist jafnvel hafa lesið það í Lifandi Vísindum eða á Wikipedia. Þessar upplýsingar hafa aðrir í fjölskyldunni ekki rekist á – og því virðist ég hafa meiri þekkingu á málinu en þau. Þess vegna ákveða þau að láta af hugmyndum um stórhættulega og heilsuspillandi sundferð og koma með mér í fjallgöngu. Mér hefur því tekist, í krafti þekkingar, að hafa áhrif á það sem að þau gera. Og skiptir þá engu hvort að þau langaði öll að standa á toppi fjallsins, eða bara mig!
Þeir sem búa yfir þekkingu hafa ákveðið vald. En það er ekki alltaf sem að valdinu er beitt á þann hátt sem að lýst er hér að ofan; með beinum hætti. Með valdbeitingu má einnig fá fólk til að sannfæra sjálft sig og breyta í takt við þá sannfæringu. Upplýsingarnar sem búa að baki sannfæringunni eru „þarna úti“ og virðast því allskostar órækar og ekki bundnar sérstökum hagsmunum. Ég man þegar að aðferðir sem þessar voru plat, en nú er það kallað spuni. Forsetakosningar eru á næsta leyti og það er spunnið sem aldrei fyrr. Á snældu skaltu stinga þig!
Sú tegund spuna sem mestum árangri hefur náð er fólgin í því að koma af stað sögum sem eru til þess fallnar að segja í hálfum hljóðum við kaffiborðið. Sögum af lífeyrisgreiðslum, fæðingarorlofi eða ímynduðum bakhjörlum. Af hverju? Jú, vegna þess að yfirleitt treystir fólk þeim sem það drekkur kaffi með og hefur enga ástæðu til að véfengja sem það segir. Þau sem taka þátt í að koma slíkum „upplýsingum“ sem eru „á allra vitorði“ áleiðis leggja ekkert til málanna, heldur eru verkfæri.
Liggur betur fyrir þjóðinni, sem barðist fyrir sjálfstæði, að vera verkfæri eða ganga til verka? Ganga hreint og beint til heiðarlegra verka? Mun fólkið í landinu segja skilið við ómennskuna og velja mennskuna?
Ég trúi því að hvítu kollarnir í Höllinni – að fólkið í landinu – geti þann fyrsta júlí gengið um í heimi mennsku vegna þess að daginn áður gengu þau til verka. Því það er – eftir allt – þó nokkuð í þjóðina spunnið!
Arndís Bergsdóttir
