Fjármálalæsi Íslendinga hefur hrakað mikið samkvæmt nýrri rannsókn Stofnunar um fjármálalæsi sem unnin var í samstarfi við sálfræðisvið viðskiptadeildar Háskólans í Reykjavík. Þekking, viðhorf og hegðun Íslendinga í fjármálum var rannsökuð og borin saman við rannsókn Stofnunar um fjármálalæsi frá 2008 og eru helstu niðurstöður að 53% svöruðu spurningum um fjármálalæsi rétt árið 2008 en aðeins 47% árið 2011. Þá halda færri heimilisbókhald nú en áður, en heimilisbókhald er einmitt vísbending um góða stjórnun á eigin fjármálum.
Hitt má e.t.v. færa þjóðinni til tekna að tuttugu prósent færri nýta nú yfirdrátt en fyrir kreppu auk þess sem hann er að meðaltali þriðjungi lægri en fyrir hrun. Fimmtán og hálft prósent ná ekki endum saman þriðja hvern mánuð eða oftar. Áhyggjur af fjármálum eru eins miklar og fyrir hrun, það er jafnmargir hafa áhyggjur af fjármálum. Tæplega helmingur þátttakenda vill ekki taka áhættu þegar kemur að sparnaði.
Þátttakendur árið 2011 voru spurðir 19 spurninga sem reyndu á almenna þekkingu á fjármálum. Meðaltal réttra svara var 11,2 af 19 mögulegum, eða 59%. Tekjur, menntun, kyn og aldur hafa áhrif á frammistöðu þátttakenda á þekkingarhluta rannsóknarinnar. Hærri tekjur og meiri menntun spá sterkast fyrir um góða frammistöðu. Þá reynast karlar standa sig betur en konur. Yngri (18 – 30 ára) og eldri svarendur (58 – 80 ára) skora marktækt lægra en þeir sem eru á miðjum aldri (31 – 57 ára).
Tæplega 39% aðspurðra segjast ekki hafa náð endum saman einu sinni eða oftar síðastliðna 12 mánuði, þó að 76% segist alltaf borga reikninga á réttum tíma. Samtals náðu 15,5% þátttakenda ekki endum saman 4 sinnum eða oftar síðastliðna 12 mánuði og rúmlega 5% þátttakenda náðu aldrei endum saman. Einhleypir lentu oftar í þessum aðstæðum að meðaltali heldur en einstaklingar í sambúð og þá sérstaklega einhleypar konur eða sex sinnum að meðaltali á síðastliðnum 12 mánuðum, einhleypir karlar fimm sinnum en einstaklingar í sambúð þrisvar sinnum.
Mun færri með heimilisbókhald
Þeim sem halda heimilisbókhald hefur fækkað til muna frá árinu 2008 eða úr 37,3% í 24,1%. Þá nýta færri sér yfirdráttarheimild í banka árið 2011 (29%) en árið 2008 (37,2%) og var meðalupphæð yfirdráttar jafnframt jafnframt lægri eða 275.000 kr. í stað 399.000 kr. áður.
Stór hluti þátttakenda virðist alls ekki reiðubúinn að taka áhættu þegar kemur að sparnaði og fjárfestingum en 46% voru algerlega ósammála fullyrðingunni „Ég er reiðubúin/n að taka nokkra áhættu þegar kemur að sparnaði og fjárfestingum“. Flestir gera sér jafnframt grein fyrir að fjárfesting sem veitir háa ávöxtun er líklega áhættusöm eða næstum 85% þátttakenda. Einnig gera flestir sér grein fyrir því að meiri líkur séu á að tapa hárri upphæð á fjárfestingarkosti sem býður upp á mikinn gróða eða 86% þátttakenda.
Nánari upplýsingar um skýrsluna er hægt að nálgast á vef Stofnunar um fjármálalæsi.
